واقعه بدشت(اعلان نسخ اسلام ورفتار های قبیح بعضی از سران بابیه)

واقعه بدشت نخستین و مهم ترین گردهمایی سران بابی درسال۱۲۶۴ در بدشت بود. پس از دستگیری و تبعید سید علی محمد باب به قلعه چهریق در ماکو  (1) ملاحسین بشرو یه ای ملقب به باب الباب،‌ اولین پیرو باب به ملاقاتش رفت و از جانب او مأموریت یافت که از راه مازندران به خراسان بازگردد و به تبلیغ آیین باب بپردازد. (2)

بشرویه ای در نامه ای به حاجی محمد علی بارفروشی، یکی از نخستین پیروانباب ، او را به مشهد دعوت کرد تا به کمک وی آیین باب را رواج دهند. (3)تبلیغ آن دو در مشهد همزمان با فتنه محمدحسن خان سالار(متوفی ۱۲۶۶) در خراسان بود.شاهزاده حمزه میرزا (پسر عباس میرزا و برادر محمد شاه) که به قصد سرکوبیسالار در چمن رادکان به سر می برد، چون از فعالیت بشرویی آگاه شد، دستوردستگیری و فرستادنش را به اردوی دولتی داد. (4) پس از بازداشت بشرویی، محمد علی بارفروشی نیز مشهد را به همراههمراهانش ترک کرد. (5) از سوی دیگر قرة‌ العین، دختر حاج ملاصالح برغانی، که سالها پیش به شیخیهگرویده و سپس بابی شده بود. (6) پس از مکاتبه با علیمحمد باب از او دستور گرفت که برای رهاییش از زندان تبلیغ کند؛ (7) اما با کشته شدن عمو و پدر همسرش، ملامحمدتقی برغانی، به دست چندتن از طرفداران باب، دستگیر و زندانی شد. (8) در این میان با اقدامات میرزا حسینعلی نوری از زندان گریخت و همراه جمعی ازبابیها و نوری راهی خراسان شد. (9) بدشت نقطه تلاقی این گروه و محمد علی بارفروشی و یارانش بود که از خراسانباز می گشتند. این دو گروه به هم پیوستند و ظاهراً اشتراک اهداف و در رأس آنهاتلاش برای آزادی باب از زندان، عامل اساسی اجتماع هواداران باب بود (10) این اجتماع، با شرکت ۸۱ نفر که عموماً بابیهای خراسان و مازندران و قزوینبودند، به مدت سه هفته ادامه داشت (11) ‌میرزاحسینعلی نوری با اجاره سه باغ همجوار برای سکونت قرة‌َ العین،حاجی محمدعلی بارفروشی و خودش در برپایی اجتماع بیشترین تأثیر راداشت .

در این گردهمایی، سران بابی، القاب جدیدی یافتند، میرزا حسینعلی نوریبه "بهاءالله "، ‌قرة‌ العین به" طاهره " و محمد علی بارفروشی به "قدوس" ملقبشدند. اما اجتماع کنندگان بدشت نمی دانستند که این القاب راچه کسی اعطاکرده است. (12) هدف عمده و آشکار این اجتماع رهایی باب بود. (13) در گفتگوهایخصوصی بدشت سخن از نسخ شریعت اسلام می رفت، اما میان سران بابی دراین باره اختلاف نظر وجود داشت. (14)قرة‌ العین که قبلاً نیز درمباحثات بابی ها در عتبات فعال بود، ‌گرایش نسخ اسلام را رهبری می کرد. (15) او در حین سخنرانی نقاب از چهره برداشت و رسماً ظهور شریعت جدید را اعلامکرد. از این رو عده ای از بابیان رنجیدند و بدشت را ترک کردند.سرخوردگی برخی از اجتماع کنندگان به واکنشهای منفی انجامید برای مثالعبدالخالق اصفهانی، از هواداران باب در اعتراض گلوی خود را برید. (16) محمد علی بارفروشی نیز در ظاهر به شدت از این کار بر آشفت،‌ هر چند که بامیانجیگری نوری دست از اعتراض برداشت و رأی قرة‌ العین را پذیرفت. از همهمهم تر واکنش شدید بشرویی بود. او که خود پیشگام تلاش برای آزادی باب اززندان بود و از اردوی دولتی به قصد پیوستن به جمع بابیها گریخته بود، پس ازشنیدن خبر اجتماع بدشت و اقدامات و اظهارات سران این اجتماع، ‌آشکارا اعلامکرد که اگر آنجا بود؛ بدشتی ها را حد می زد. (17) اهالی آبادی بدشت، نیز پس از اطلاع از نتیجه اجتماع بابیان، شبانه به ایشانحمله کردند و سنگ بسیاری انداختند و اموالشان را بردند و آنان را متفرقساختند. (18) از سوی دیگر به گفته حاج میرزاجانی کاشانی (19) اخبار بدشت، کهبخشی درست و بخشی نادرست، در مازندران و اطراف پخش شده بود اینسابقه موجب شد که در پانزدهم شعبان ۱۲۶۴،‌ وقتی بدشتیان به نزدیکی قریهنیالا رسیدند؛ ‌مردم با دیدن منظره غیر مترقبه طاهره و قدوس در یک کجاوه، که باصدای بلند اشعاری می خواندند، برآشفتند و به آنان حمله کردند. (20)به این ترتیب بدشتیان پراکنده شدند و سران بابی گریختند.قدوس به بارفروش گریخت و قرة‌العین و میرزا حسینعلی نوری به نور رفتند. ماجرای بدشت، ‌که تا اندازه ای معرف دیدگاه ها و اهداف سران بابیبود، در رویگردانی علاقه مندان و چه بسا گروندگان به باب از این جریان، و نیز دراقدامات حکومت نسبت به بابیان تأثیر قطعی داشت.

 

 

پی نوشت ها:

 

1.    

اعتضادالسلطنه ، ص ۲۰

2.    

خورموجی، ص ۵۶.

3.    

سپهر، ج ۳، ص ۲۳۸

4.    

هدایت، ج ۱۰، ص ۴۲۱-۴۲۲

5.    

امانت، ص ۳۲۴-۳۲۵.

6.    

نوائی ، ص ۱۶۸-۱۶۹

7.    

نقبائی، ص ۸۸

8.    

محبوبی اردکانی، ص ۶۲۵.

9.    

زرندی، ص ۲۷۳-۲۷۸.

10.

امانت،همانجا

11.

زرندی،ص ۲۸۵ به نوشته نبیل زرندی همانجا

12.

همان، ص ۲۸۵-۲۸۷

13.

امانت، ص ۳۲۵

14.

آواره، ص ۱۲۹

15.

امانت، همانجا

16.

زرندی،ص288

17.

میرزاجانی کاشانی، ص ۱۵۵

18.

میرزاجانی کاشانی ، ص ۴ و ۱۵۳

19.

ص ۱۵۴

20.

امانت، ص328

21.

همانجا

 

 منابع

عبدالحسین آواره، الکواکب الدریه فی مآثر البهائیه، مصر ۱۳۴۲/۱۹۲۳؛

علیقلی 

اعتضاد السطلنه، ‌فتنه باب ،‌توضیحات و مقالات به قلم عبدالحسین نوائی، تهران۱۳۵۱ش؛

محمد جعفر بن محمد علی خورموجی، حقایق الاخبار ناصری، چاپحسین خدیو جم تهران ۱۳۶۳ ش؛

محمد نبیل زرندی ، تلخیص تاریخ نبیلزرندی،‌ترجمه و تلخیص اشراق خاوری. تهران ۱۳۲۴ش،

محمدتقی سپهر، ناسخ 

التواریخ، چاپ محمد باقر بهبودی، تهران ۱۳۵۸ ش؛

حسین محبوبی اردکانی،تعلیقات حسین محبوبی اردکانی ، بر المآثر و الآثار ،‌در چهل سال تاریخ ایران چاپ ایرج افشار، ج ۲، تهران ۱۳۶۸ ش

میرزاجانی کاشانی، نقطه الکاف، چاپ براون، لیدن (بی تا) ،

حسام نقبائی،‌ طاهره (قره العین ) ،تهران (بی تا) ،

عبدالحسین نوائی، «قرة العین» در اعتضاد السلطنه ،‌فتنه باب ، توضیحات به قلم عبدالحسین نوائی، تهران ، ۱۳۵۱ش،

رضاقلی بن محمد هادی هدایت، ملحقات تاریخ روضه الصفای ناصری، درمیرخواند، تاریخ روضه الصفا ، ج ۸-۱۰؛ تهران، ۱۳۳۹ش؛

Abbas Amanat , Resurrection and renewal : the making of the Babi movement in Iran , 1844-1850, Ithaca 1989

 

تمام حقوق این پورتال برای مؤسّسه بهائی‌پژوهی محفوظ است.

کپی‌رایت© بهائی‌پژوهی؛ ۱۳۹۶-۱۳۸۵.

Back To Top